Dat stelt mr. dr. Yvonne Waterman in haar proefschrift 'De aansprakelijkheid van de werkgever voor arbeidsgevallen en beroepsziekten', waarmee ze op 13 november promoveerde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

De promovenda onderzocht in haar proefschrift de aansluiting van de wet op de moderne arbeidsomstandigheden. En wat bleek? Die aansluiting was ronduit slecht. Waterman: ‘Het wetsartikel waarin de werkgeversaansprakelijkheid wordt geregeld, stamt uit 1907 en ademt de tijdsgeest van de jaren daarvoor, ongeveer 1890. In Nederland redden we het nog met deze wet omdat rechters er creatief mee omgaan, maar een democratische grondslag ontbreekt nu. We hebben een nieuw wetsartikel nodig!’

Werkplek en toezicht

Is het erg om te moeten werken met een wet die goed functioneert, ook al is die een eeuw oud? Waterman: ‘Toen de wet gemaakt werd, was de industrialisatie net begonnen en waren elektriciteit en röntgenstralen nog maar net uitgevonden. Die omstandigheden waren ook bepalend voor hoe de werkgever de uitvoering en invulling van de zorgplicht zag: in een klein, koud kamertje bij de werkgever thuis. Inmiddels hebben we fabriekskantoren en vrachtwagencabines als werkplekken. Het is makkelijker om toezicht te houden op een naaister die bij de werkgever thuis werkte, dan op de moderne wasmachinemonteur of thuiswerker. De wet spreekt over toezicht houden en instructies geven, maar dat is nu een stuk ingewikkelder dan een eeuw geleden.’

Daarnaast blijkt dat de reikwijdte van de wet enorm toeneemt: inmiddels kunnen bijvoorbeeld ook uitzendkrachten en vrijwilligers aanspraak maken op de wettelijke bescherming.

Naar een nieuwe vorm van aansprakelijkheid

Tijd voor modernisering van de wet dus. Maar in welke richting? Waterman heeft daar wel ideeën over, maar benadrukt dat een democratische basis noodzakelijk is (een nieuw wetsartikel via het parlement dus).

‘De richting die je in de rechterlijke praktijk al ziet is dat schuldaansprakelijkheid geleidelijk vervangen wordt door risicoaansprakelijkheid. Bij de eerste moet een werkgever schuldig zijn aan een arbeidsongeval of een beroepsziekte wil hij aansprakelijk kunnen worden gesteld, bij de tweede is die schuldvraag helemaal niet meer nodig. In de praktijk gebeurt dit al bij arbeidsgerelateerde verkeersongevallen, maar je krijgt er wel vreemde situaties door omdat voor verschillende groepen mensen verschillende regels gelden. Als een glazenwasser naar zijn werk rijdt kan er sprake zijn van risicoaansprakelijkheid van de werkgever, maar valt hij van de ladder dan is er sprake van schuldaansprakelijkheid. Tussen die twee hoeft maar 5 minuten te zitten. Dat is onwenselijk.’

Verplichte verzekering

Om die scheefgroei recht te trekken is het volgens Waterman onvermijdelijk dat de (ruimere) risicoaansprakelijkheid voor iedereen gaat gelden. Wel betekent dat meer claims en meer schadevergoedingen. ‘Maar dat hoeft voor hen geen probleem te zijn: 80 procent van de werkgevers is toch verzekerd. Die 20 procent bestaat uit de heel grote bedrijven die eigen fondsen hebben en uit heel kleine bedrijven die uit concurrentieoverwegingen de risico’s afwentelen op hun werknemers. Vooral vanwege dit laatste pleit ik ook voor een verplichte verzekering voor werkgevers. Voor werkgevers verandert er dan niet zo heel veel, voor werknemers is het wel een verbetering.’

Een tweede reden voor een verplichte verzekering vormen de tienduizenden slachtoffers die de komende jaren te maken krijgen met asbestgerelateerde gezondheidsproblemen, bij wie de schadelijke blootstelling aan asbest vaak decennia geleden heeft plaatsgevonden en die nu pas dodelijk ziek worden. ‘Als deze werknemers hun oude werkgevers aansprakelijk willen stellen, is dat vaak heel lastig. Die ondernemingen zijn dikwijls allang opgeheven, failliet of onvindbaar. Wanneer je een landelijke database van verzekeringen opstelt met alle werknemers en hun werkgevers en verzekeraars, kun je dus onmiddellijk zien waar iemand moet zijn als hij over 30 jaar arbeidsgerelateerde gezondheidsklachten ontwikkelt. Toegegeven: voor deze mensen heeft het nu weinig nut, dit is een maatregel voor de toekomst.’

Basti Baroncini, redacteur Flexmarkt