De markt voor zelfstandig professionals staat onder druk. Het aantal opdrachten neemt af en de concurrentie groeit, maar de tarieven blijven vooralsnog opvallend goed overeind. Hoe kan dat? Volgens Ton Sluiter, manager van de afdeling Business Intelligence van Vertage (sinds 24 september de nieuwe naam van HeadFirst Group), zijn de verschillen tussen beroepsgroepen groot. Bovendien ziet hij inmiddels de eerste tekenen van een omslag. Wat betekent dat voor zzp’ers, detacheerders en andere leveranciers van professionals?
Minder opdrachten, meer kandidaten en toch tarieven die relatief hoog blijven. Het lijkt tegenstrijdig, maar volgens Sluiter spelen meerdere factoren een rol. “Tarieven worden namelijk niet alleen bepaald door vraag en aanbod. Ook jaarlijkse indexeringen, kostenstijgingen en de schaarste binnen specifieke beroepsgroepen zijn van invloed.”
Sluiter werkt binnen Europa op de afdeling Business Intelligence van Vertage, waar jaarlijks zo’n 25.000 tot 30.000 overeenkomsten tussen opdrachtgevers en professionals worden geanalyseerd. Het gaat voornamelijk om hoger opgeleide professionals. Door verschillende functietitels onder te brengen in een uniforme taxonomie, kan Sluiter tarieven en ontwikkelingen tussen vergelijkbare beroepen volgen.
Flexmarkt Nieuwsbrief
Het laatste nieuws over de flexbranche en de best gelezen artikelen.
Waarom tarieven niet direct meedalen
Minder opdrachten betekent niet automatisch lagere tarieven. Volgens Sluiter komt dat onder meer doordat veel overeenkomsten op 31 december aflopen. Bij een nieuwe overeenkomst worden tarieven vaak geïndexeerd om de gestegen kosten op te vangen. Bij leveranciers speelt daarnaast de inlenersbeloning een rol. “Over het algemeen heeft dat gewoon te maken met de kostenstijging. Het past bij de kostenstijging in Nederland als totaal”, legt Sluiter uit.
Maar indexering verklaart niet alles. Ook de verhouding tussen vraag en aanbod speelt een rol. Hoe sterk dat doorwerkt in de tarieven, verschilt per beroep. Inmiddels ziet Sluiter wel een omslag. De cijfers over het derde kwartaal van 2026 laten volgens hem zien dat de tarieven onder druk komen te staan. “We zien voor het eerst eigenlijk een soort knik naar beneden sinds lange tijd.”
Zzp’ers voelen de concurrentie
Ondanks de afnemende vraag in white collar-beroepen lijken veel zzp’ers niet van plan om hun zelfstandigheid op te geven. Sluiter: “Veel zelfstandigen lijken erop te vertrouwen dat de markt weer aantrekt.” Ook signalen vanuit de politiek over de positie en bescherming van zelfstandigen kunnen volgens hem bijdragen aan dat vertrouwen. Dat betekent echter niet dat iedere zelfstandige even gemakkelijk aan opdrachten komt. De verschillen tussen beroepsgroepen zijn groot. Zo blijft de vraag naar gespecialiseerde professionals in de energiesector hoog, terwijl de ontwikkelingen in andere vakgebieden uiteenlopen. Een stijgend gemiddeld zzp-tarief betekent dan ook niet automatisch dat iedere zelfstandige profiteert van een gunstige markt.”
Een ander belangrijk kenmerk van de markt voor zelfstandige professionals is volgens Sluiter dat zij regelmatig opnieuw over hun tarieven kunnen onderhandelen. “Opdrachten duren gemiddeld een jaar tot anderhalf jaar, waarna zich vaak een nieuw onderhandelingsmoment voordoet. Dat geeft zelfstandigen meer mogelijkheden om hun vergoeding aan te passen dan werknemers die langere tijd bij dezelfde werkgever in dienst zijn.”
Die flexibiliteit heeft ook een keerzijde. Sluiter: “Wanneer de vraag afneemt en de concurrentie toeneemt, kunnen nieuwe onderhandelingen juist tot lagere tarieven leiden.”
Lees ook: Aantal gemelde slachtoffers arbeidsuitbuiting stijgt met 13 procent, strafzaken blijven achter
Niet iedere beroepsgroep beweegt dezelfde kant op
Hoe sterk de markt verandert, hangt vooral af van het beroep. Binnen sommige vakgebieden blijft het lastig om geschikte professionals te vinden, terwijl bij andere de vraag terugloopt. Bij HR ziet Sluiter bijvoorbeeld dat recruitmentfuncties onder druk staan. “Dat zijn de functies die vrij snel sneuvelen als je minder mensen aanneemt. Ook bij marketing en communicatie zien wij verschuivingen door vraag en aanbod. Of die veranderingen structureel zijn, durf ik niet te zeggen. Dat is vaak het meeademen van de arbeidsmarkt.”
Bij juridische dienstverlening ziet Sluiter juist stijgende tarieven, waarbij AI een belangrijke rol speelt. “Je ziet dat er op het gebied van legal goede ondersteuning mogelijk is vanuit AI. Daardoor kijken bedrijven vaker of ze juridische werkzaamheden zelf kunnen uitvoeren in plaats van deze uit te besteden. Bijvoorbeeld door een goede bedrijfsjurist de eenvoudige klussen, ondersteund door AI, zelf wat meer te laten oppakken.”
Tegelijkertijd creëert diezelfde technologie behoefte aan andere juridische expertise. “Doordat er veel meer gebruik wordt gemaakt van AI, wordt ook veel meer gekeken naar zaken die te maken hebben met privacy, wetgeving en het gebruik van algoritmes.”
AI vergroot de verschillen binnen ICT
Nergens zijn die verschillen zo duidelijk zichtbaar als binnen ICT, beaamt Sluiter. Daar ziet hij dat de vraag naar bepaalde functies afneemt, terwijl andere specialisten nog altijd moeilijk te vinden zijn. Neem de Java-developer, een softwareontwikkelaar die gespecialiseerd is in de programmeertaal Java. “Daar zien we de opdrachten voor afnemen, maar het aantal kandidaten dat zich aanbiedt blijft gelijk.” Het gevolg: steeds meer professionals reageren op dezelfde opdracht. “Voor opdrachtgevers wordt het daardoor gemakkelijker om geschikte kandidaten te vinden.”
“Bij data-engineers is de situatie juist omgekeerd”, constateert Sluiter. Een data-engineer is verantwoordelijk voor het ontwikkelen en beheren van de data-infrastructuur van een organisatie. “Daar hebben we nog steeds te maken met schaarste.” Een belangrijke verklaring voor die verschillen zit in de opkomst van kunstmatige intelligentie. “Binnen het vakgebied IT zien we dat de tarieven voor data-engineers nog steeds stijgen.”
Vrijwel onmisbaar
Volgens Sluiter zijn deze professionals vrijwel onmisbaar voor bedrijven die AI goed willen toepassen. “Anderzijds zijn in datzelfde vakgebied juist de ontwikkelaars de dupe van het feit dat er veel AI wordt gebruikt. Daar zien we minder vraag naar en duidelijk een tariefafvlakking of zelfs een lichte daling.” Sluiter verwacht dat deze verschuiving in ICT structureel is. Bovendien raakt die zowel zelfstandigen als professionals die via een leverancier worden ingezet.
Maar de invloed van AI reikt verder dan ICT. Sluiter analyseerde ook welke vaardigheden opdrachtgevers in hun opdrachtomschrijvingen vragen. Vooral in de afgelopen twee kwartalen ziet Sluiter een sterke toename van de vraag naar AI-kennis. “In de vacature of in de opdrachttekst wordt gevraagd of je met AI kan omgaan. De meeste vraag komt wel voor in allerlei IT-rollen, maar je ziet het ook bij projectleiders en communicatiedeskundigen. Natuurlijk is het gebruik binnen IT anders dan wanneer je binnen HR of marketing en communicatie zit, maar de technologie of de kennis van AI wordt wel in elke functie gevraagd.”
Waarom detacheerders anders naar tarieven kijken
Niet alleen tussen beroepsgroepen bestaan verschillen. Zelfstandigen, maar ook leveranciers van professionals hebben een andere uitgangspositie bij tariefonderhandelingen. “Dat heeft vooral te maken met leegloop. Een detacheerder met professionals in dienst moet salarissen doorbetalen, ook wanneer medewerkers tijdelijk geen opdracht hebben. Dat kost echt veel geld. Dan kun je je voorstellen dat het plaatsen van een kandidaat belangrijker is dan een hoog tarief krijgen.”
Daardoor kan het voor leveranciers aantrekkelijker zijn om een professional tegen een iets lager tarief te plaatsen dan om diegene langere tijd zonder opdracht te laten zitten. “Dat betekent niet dat suppliers tegen kostprijs werken, maar wel dat zij andere afwegingen maken dan zelfstandigen.”
Ook interessant: “Niet de werkzoekers, maar werkgevers hebben een afstand tot de arbeidsmarkt”
Structureel lager
Ook de manier waarop een opdracht tot stand komt, beïnvloedt het tarief. “Een deel van de markt wordt gedomineerd door wat wij named hires noemen. Dan weet de inhurende manager al met wie hij zaken wil doen”, legt Sluiter uit. “Daar vindt naar ons idee bijna geen onderhandeling plaats.” Dat is anders bij opdrachten die open in de markt worden gezet. “We zien dat de tarieven daar structureel lager liggen dan bij named hires. Daar zit de marktwerking in. Als je weet dat er meerdere mensen op een opdracht bieden, kun je eventueel wat scherper zijn in je tarief. Dat hangt ook af van hoe je opdrachtportefeuille eruitziet.”
Toch is de prijs volgens Sluiter niet allesbepalend. “In de eerste plaats gaat het natuurlijk om de vaardigheden, de skills en de match tussen het bedrijf en de kandidaat. Maar het tarief speelt ook wel degelijk een rol.”
Niet altijd het laagste tarief
Wat betekent dit alles voor opdrachtgevers, detacheerders, uitzenders en anderen in deze markt? Volgens Sluiter begint het bij een beter inzicht in de specifieke arbeidsmarkt waarin zij actief zijn. “Alleen kijken naar het gemiddelde tarief is onvoldoende. Minstens zo belangrijk is de vraag hoe moeilijk het is om een geschikte kandidaat te vinden.”
Sluiter kijkt daarom niet alleen naar tariefontwikkelingen, maar ook naar de zogenoemde wervingshaalbaarheid. “Bij sommige functies levert het plaatsen van een opdracht al snel voldoende kandidaten op. Bij andere moeten recruiters actief hun netwerk benaderen of specifieke leveranciers inschakelen. Die informatie helpt om vooraf beter in te schatten welke inspanning nodig is en wat een passend tarief is.”
Sterkere onderhandelingspositie
Sluiter pleit voor gerichte benchmarks, waarbij onder meer rekening wordt gehouden met het beroep, het ervaringsniveau en de ontwikkeling van de tarieven. Meer transparantie kan volgens hem leiden tot een sterkere onderhandelingspositie voor opdrachtgevers. Maar dat betekent niet dat tarieven koste wat kost omlaag moeten. Zo noemt hij energiebedrijven, waar de personeelstekorten zo groot zijn dat een te laag tarief het aantrekken van geschikte professionals juist moeilijker maakt. “Er zijn meer dan voldoende opdrachtgevers die zeggen: wij willen wel een marktconform tarief betalen om te zorgen dat we ook het juiste talent aantrekken.”
Waar de ene professional steeds meer concurrentie krijgt, blijft de ander schaars, constateert Sluiter tot slot. “Voor opdrachtgevers en leveranciers draait het daarom niet om hogere of lagere tarieven, maar om weten wat een professional in de betreffende markt waard. Wat is nodig om diegene daadwerkelijk aan het werk te krijgen?”
Lees ook: Nieuwe Verlofwet op komst: wat verandert er voor werkgevers?
