Het demissionaire kabinet wil de onafhankelijkheid van cao-partijen wettelijk verankeren. Daarmee moet worden voorkomen dat vakbonden te afhankelijk worden van werkgevers, zodat de balans in de arbeidsverhoudingen behouden blijft. Dat schrijft demissionair minister Mariëlle Paul (SZW) in een brief aan de Tweede Kamer over het onderhoud van het cao- en avv-stelsel.
Wettelijke basis voor onafhankelijkheid
De noodzaak voor een wettelijke regeling komt voort uit recente uitspraken van rechters en een aanbeveling van het Comité van Experts van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO). Hoewel onafhankelijkheid van cao-partijen nu al een uitgangspunt is binnen het Nederlandse stelsel, is dat niet expliciet vastgelegd in de wet. Volgens minister Paul maakt dat de huidige situatie kwetsbaar.
Door een toetsingskader in de wet op te nemen, kan de rechter straks beter beoordelen of cao-partijen daadwerkelijk onafhankelijk zijn. Daarmee wil het kabinet de legitimiteit en stabiliteit van het cao-stelsel versterken.
Onderhoud van het cao-stelsel
De wettelijke verankering van onafhankelijkheid is onderdeel van een breder onderhoud van het cao- en avv-stelsel. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) werkt daarbij aan vier beleidstrajecten die in overleg met sociale partners worden uitgewerkt:
- organisatiegraad van werkgevers- en werknemersorganisaties;
- onafhankelijkheid van vakbonden;
- beleid rond algemeen verbindend verklaren (avv) en dispensatie;
- cao-dekkingsgraad.
Uit een verkenning van SZW blijkt dat veel werknemers en werkgevers beperkte kennis hebben van het cao-stelsel. Zo heeft ruim 55 procent van de werknemers nooit serieus nagedacht over lidmaatschap van een vakbond. Ook werkgevers sluiten zich niet altijd aan bij een werkgeversorganisatie.
De cao-dekkingsgraad ligt volgens het CBS momenteel op 72,5 procent (2024). Dat percentage daalt al enkele jaren, terwijl het aantal werknemers onder een cao nagenoeg gelijk blijft. Het ministerie wil deze trend keren door kennis en draagvlak voor het cao-stelsel te vergroten.
Avv en dispensatie
Het algemeen verbindend verklaren (avv) van cao’s zorgt ervoor dat arbeidsvoorwaarden gelden voor een hele sector, ook voor bedrijven die niet zijn aangesloten bij een werkgeversorganisatie. Dat bevordert een gelijk speelveld en voorkomt concurrentie op arbeidsvoorwaarden.
SZW constateert dat de procedures rond dispensatie soms vertraging oplopen, bijvoorbeeld door onduidelijkheid over de werkingssfeer van cao’s. Het ministerie onderzoekt daarom of de criteria voor dispensatie kunnen worden verduidelijkt, zonder het doel van de avv-procedure aan te tasten.
Sociale voorwaarden bij aanbestedingen
Daarnaast wil het kabinet bekijken hoe sociale criteria, zoals cao-arbeidsvoorwaarden, beter kunnen worden verankerd in het aanbestedingsrecht. Het ministerie van Economische Zaken (EZ) werkt samen met SZW aan een verduidelijking van de regels. De Stichting van de Arbeid ondersteunt dit initiatief en pleit voor meer ruimte om sociale criteria als gunningsvoorwaarde te gebruiken bij (publieke) aanbestedingen.
Vervolg
De komende tijd werkt het ministerie de plannen verder uit, in nauwe samenwerking met werkgevers- en werknemersorganisaties. Daarna volgt een internetconsultatie.
Bron: PW
Lees ook: HeadFirst Group: ‘Organiseer werkbare arbeidsmarkt voor zzp’ers, flexwerkers én werkenden in loondienst’
