De WTTA luidt een nieuw tijdperk in voor de uitzend- en uitleenbranche. Uitleners (zoals uitzendbureaus, detacheerders of payrollbedrijven) mogen straks alleen nog opereren met een toelating van de Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt. Kees van Nieuwamerongen, kwartiermaker en interim-directeur van de NAU, over de opbouw van deze nieuwe organisatie, het strakke tijdpad richting 2027 en wat er allemaal op de sector afkomt.
“In de uitleenmarkt zijn wij echt helemaal nieuw”, zegt Van Nieuwamerongen. “Bij alle contacten die we nu aan het opbouwen zijn, uitzendorganisaties, brancheorganisaties, inspectie-instellingen, noem maar op, zeggen we iedere keer: wij zijn de nieuwe kids on the block. Vertel ons wat er speelt en neem ons mee.”
Nieuwe autoriteiten in het leven roepen
Van Nieuwamerongen is een vertrouwd gezicht bij de overheid als het gaat om het opzetten van nieuwe toezichthoudende instanties. “Ik ben eerder directeur geweest van de Autoriteit Woningcorporaties, daarna heb ik de Jeugdautoriteit geleid en de Inspectie Belastingen, Toeslagen en Douane opgericht”, vertelt hij. “Het is een beetje mijn ding geworden om nieuwe autoriteiten in het leven te roepen en te begeleiden.”
Toen eind vorig jaar werd besloten dat de uitvoering van de WTTA bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) zou worden ondergebracht, kwam hij al snel in beeld. “Ik was net klaar bij de Jeugdautoriteit, dus het liep eigenlijk naadloos door. We zijn nu binnen SZW bezig om de NAU vorm te geven.”
Tussen beleidsmachine en toezichthouder
“Den Haag is één grote beleidsmachine. Er wordt veel beleid gemaakt, veel wetgeving vormgegeven. Wij doen dat niet; wij maken geen beleid maar zien onszelf ook niet als een pure uitvoeringsorganisatie. Wij hebben niet voor niets de term autoriteit gebruikt. Ergens tussen een uitvoerend orgaan en een toezichthouder in. Wij reguleren de markt, maar willen ook signaleren over de werking van het stelsel en onze bevindingen terugleggen bij beleid, de politiek, de sector en de maatschappij.” Van Nieuwamerongen legt uit dat het doel van de NAU duidelijk is: een fatsoenlijke arbeidsmarkt creëren en misstanden stoppen. “De afgelopen jaren is dat in een volledig vrijgemaakte markt niet gelukt door zelfregulering, dus regulering van overheidswege is nodig.”
Het tijdpad in beeld
De WTTA moet op 1 januari 2027 in werking treden, maar de voorbereidingen zijn al in volle gang. “Wij beginnen volgend jaar met het aanwijzen van de inspectie-instellingen: dat is de eerste concrete actie die wij samen met de Raad van Accreditatie uit moeten voeren. Eind volgend jaar gaat het aanmeldloket voor de uitleners open, zodat zij hun belangstelling voor toelating kenbaar kunnen maken.” Dat loket is belangrijk omdat het toegang geeft tot het overgangsrecht. Binnen dat overgangsrecht kunnen zij hun activiteiten doorzetten terwijl zij in de wachtrij staan om geïnspecteerd te worden. Nu beginnen klinkt vroeg, maar is noodzakelijk: “Het begint vrij snel, maar het heeft een lange start nodig voordat we echt volledig in werking zijn. Het proces gaat dan gefaseerd verlopen.”
In de eerste helft van 2027 moet het loket om toegelaten te worden open. Van Nieuwamerongen: “Daarna bekijken we wie wordt toegelaten tot het overgangsrecht. Begin 2028 start de handhaving. Dan moeten inspecties plaatsvinden en kijken we of toelatingen kunnen worden verlengd of juist worden ingetrokken.”
Lees ook: ABU: omzet uitzendbranche gelijk, aantal uren daalt
Locatie, werving en capaciteit
De NAU vestigt zich buiten de Randstad in Lelystad, in lijn met het spreidingsbeleid van het Rijk. “Het profiel van de medewerkers die wij zoeken zit niet alleen in de Randstad”, zegt Van Nieuwamerongen. “Je kunt de gewenste kennis en ervaring prima vinden in het hele land. Bovendien kun je bijdragen aan de werkgelegenheid, vooral in het noorden en oosten. Dat is een bewuste keuze geweest.” Ook al zijn wij nieuw in het stelsel, wij moeten in een snel tempo kennis opbouwen over de sector. Dat betekent dat we gericht werven om een goede mix te bereiken van bijvoorbeeld juridische kennis, maar ook zeker kennis van de uitleenwereld.
De nieuwe autoriteit start klein, maar groeit in fases. “We verwachten uiteindelijk ongeveer honderdvijftig medewerkers nodig te hebben”, vertelt Van Nieuwamerongen, maar is het is lastig om dat met zekerheid in te schatten. Dat hangt af van hoeveel organisaties zich aanmelden. “We nemen niet alle werknemers tegelijk aan. Sommigen hebben we pas in 2028 echt nodig. We werven verdeeld, zodat we niet mensen in dienst hebben die we nog niet nodig hebben. Dat zou zonde zijn van de kosten en niemand wordt daar gelukkig van.”
Bekendheid WTTA nog wisselend
Volgens Van Nieuwamerongen leeft de nieuwe wet vooral bij de grote spelers in de branche. “Bij de grote uitzendbureaus leeft het absoluut. De brancheorganisaties weten het ook en communiceren er actief over. Net als inspectie-instellingen.” Toch ziet hij her en der onwetendheid. “Bij een flink aantal kleinere bedrijven leeft het een stuk minder. Ik denk dat bij genoeg uitleners en detacheringsbedrijven, maar ook bij andere spelers die arbeid ter beschikking stellen zoals consultancybureaus, het nog als een verrassing komt.”
De NAU houdt de communicatie voorlopig nog beperkt. “Zolang de Eerste Kamer de wet nog niet heeft aangenomen, kunnen wij nog niet actief communiceren. Maar zodra dat is gebeurd, starten we een landelijke campagne. Dan zeggen we: mensen, jullie moeten echt iets doen. Je moet je aanmelden, je moet aan de eisen voldoen. Het komt niet vanzelf goed.”
Voortbouwen op het SNA-stelsel
De kern van het nieuwe stelsel is de toelatingsplicht. “Je wilt de bonafide uitleners van de malafide scheiden”, zegt Van Nieuwamerongen. “Dan moet je dat ook objectiveren. Betaal je je personeel correct? Draag je je belastingen af? Behandel je mensen fatsoenlijk? Hoe is de huisvesting geregeld? Dat zijn allemaal criteria waar we naar kijken.”
De eerste toetsing vindt plaats door inspectie-instellingen. Daarbij wordt nadrukkelijk voortgebouwd op het bestaande SNA-stelsel, vertelt Van Nieuwamerongen. “Het is meer dan het SNA-stelsel; de systematiek is voor een groot deel hetzelfde, maar er wordt op meer onderdelen getoetst. Zo maken we de stap van vrijwillige certificering naar verplichte toelating.” De inspectierapporten van de inspectie-instellingen worden vervolgens door de NAU aangevuld met informatie uit andere bronnen om een zo goed mogelijke afweging te kunnen maken.
“We kunnen de samenwerking snel opbouwen.”
Samenwerking met toezichthouders
De NAU werkt nauw samen met de Nederlandse Arbeidsinspectie en de Belastingdienst. “Wij opereren in elkaars verlengde”, zegt Van Nieuwamerongen. “De Arbeidsinspectie ziet erop toe dat wat wij hebben toegelaten ook wordt nageleefd. En door informatie uit te wisselen, weten we allemaal waar we moeten kijken. Dat helpt enorm om misstanden snel op te sporen.” Die samenwerking krijgt nu langzaamaan vorm. “We moeten overlegstructuren opzetten en bekijken hoe we data het beste kunnen uitwisselen. Omdat we dicht bij elkaar zitten bij SZW, kunnen we die samenwerking snel opbouwen.”
Register wordt de scheidslijn
De regels zijn duidelijk, constateert Van Nieuwamerongen. “Je mag alleen personeel uitlenen als je toegelaten bent door de NAU. En, je mag alleen personeel inlenen bij organisaties die toegelaten zijn”, vertelt Van Nieuwamerongen. Zowel de uitlener als de inlener zijn gebonden aan de toelating die de NAU moet verschaffen. “Als je toelating krijgt, kom je bij ons in een register te staan. Zo kan de inlener altijd zien of de organisatie waarmee ze in zee gaan in het register staat. Bij die organisatie mag je medewerkers inlenen.”
Sta je niet in het register, dan mag je niet uitlenen. Van Nieuwamerongen: “Doe je het toch, dan treedt de Arbeidsinspectie op. Daarmee wordt ondernemen zonder toelating onmogelijk gemaakt. De discussie over bonafide of malafide houdt daarmee in feite op. Het register is de scheidslijn.”
Lees ook: “Flexbranche heeft geen behoefte aan nieuwe regels, alle ballen op de handhaving”
Overgangsrecht voorkomt knelpunten
De overgangsperiode, waarin uitleners met een SNA-certificaat na een lichte toets worden toegelaten, is bedoeld om te voorkomen dat de markt vastloopt. “We gaan ervan uit dat ongeveer 10 á 15.000 bedrijven zich zullen aanmelden”, zegt Van Nieuwamerongen. “Nu zijn er zo’n 3.500 SNA certificeringen. Dat wordt straks waarschijnlijk vier á vijf keer zoveel.” De inspectie-instellingen moeten dus flink uitbreiden, om aan al deze aanvragen te kunnen voldoen. Hij vervolgt: “Iedereen wil natuurlijk zo snel mogelijk in het systeem zitten. We hebben al die capaciteiten nodig om de werkzaamheden uit te kunnen voeren. Het gaat wel een aantal jaar duren voordat ze zover zijn. Dus in die tussenliggende periode hebben we echt het overgangsrecht nodig, op basis waarvan partijen toegelaten kunnen worden tot de markt.”
Het kan heel aantrekkelijk zijn om nu nog een SNA-certificaat aan te vragen, vertelt hij. “Dat zie je ook veel gebeuren momenteel. Toch is het goed om te weten dat je je nog wel bij de NAU moet aanmelden eind volgend jaar. Dat is ook een van de bepalingen van het overgangsrecht, dat je je aangemeld hebt.” Het komt niet vanzelf goed, beaamt hij. “Je moet wel echt wat gaan doen. Want anders val je stil. Goed opletten, dat is met name ons advies.”
Zorgvuldig risicogericht
Van Nieuwamerongen benadrukt dat iedereen moet voldoen aan dezelfde regels, maar “we gaan niet alfabetisch te werk”, vertelt hij. “Zeker in de eerste periode waarin je toch te maken hebt met schaarse capaciteit. We weten allemaal in welke sectoren de risico’s het grootst zijn. Het ligt voor de hand dat je daar als eerste naar gaat kijken. We gaan risicogericht, maar vooral zorgvuldig, te werk.”
Een gezonde arbeidsmarkt als einddoel
“De NAU is natuurlijk niet voor niets opgericht”, aldus Van Nieuwamerongen. “We hebben een heel belangrijke doelstelling. Er gaat te veel mis in de uitleenmarkt. Denk aan slechte arbeidsomstandigheden, de huisvesting of aan sociale problematiek die ontstaat als mensen ontslagen worden of contracten niet uitgediend worden. We willen leveren een bijdrage aan het oplossen van die problemen . Er moet een fatsoenlijke uitleenmarkt ontstaan. Daar komt het op neer.”
Oproep aan de branche
Van Nieuwamerongen sluit af met een duidelijke oproep: “Bereid je tijdig voor. Laat je niet overvallen door deze nieuwe wet. Deze komt er namelijk gewoon aan.” Samen kunnen we die neerwaartse spiraal stoppen. “We willen niet in een gevecht met de branche terechtkomen”, benadrukt hij. “We zoeken samenwerking, transparantie en vertrouwen. Alleen dan bereiken we dat gezamenlijke doel: een gezonde, eerlijke uitleenbranche.”
Lees ook: Bedrijven zoeken medewerkers vaker buiten land, internationaal werven de norm
