De vertrouwenspersoon staat meer dan ooit in het centrum van de aandacht. Casussen bij de NPO, RTL en in de sport hebben hieraan bijgedragen. Neem daarbij de gewijzigde wet- en regelgeving en je hebt genoeg ingrediënten voor een compleet herziene versie van de Gids voor Vertrouwenspersonen van Cor van Duinhoven. “Mijn boek is een praktische handleiding voor de vertrouwenspersoon. Daar is volop behoefte aan.” Ook uitzendkrachten moeten terecht kunnen bij een vertrouwenspersoon.
Van Duinhoven is als externe vertrouwenspersoon beschikbaar voor medewerkers bij een twintigtal organisaties. Dat zijn organisaties in de financiële of zakelijke dienstverlening, gezondheidszorg, bouwbedrijven, industrie, musea en overheid. Daarnaast verzorgt hij al meer dan twintig jaar trainingen voor vertrouwenspersonen. De leidraad die hij daarbij hanteert is zijn boek Gids voor Vertrouwenspersonen.
Naslagwerk
Het boek is, zoals hij dat zelf zegt, een naslagwerk. “Als medewerker in een organisatie ben je dagelijks met je vak bezig, maar een vertrouwenspersoon is vaak een bijrol. Een functie in een organisatie, naast je andere functie. Als interne vertrouwenspersoon word je soms maar één keer per half jaar ingeschakeld. Als dat moment zich aandient, dan is het altijd weer even schakelen. Hoe zit het ook alweer? Wat moet ik zeggen? Wat mag ik niet zeggen? Wat moet ik afspreken? Dat soort vragen doemen op. In mijn boek geef ik antwoord op de vragen. Ik krijg regelmatig van cursisten te horen dat zij het hun ‘bijbeltje’ noemen. Je hebt het altijd bij je en waar nodig sla je het boek open om iets op te zoeken.”
Veranderende wetgeving
De eerste versie van Van Duinhovens boek dateert van 2012. Veranderde wetgeving over aanranding, verkrachting en discriminatie en nieuwe onderzoeken, waren voor de auteur de aanleiding om een compleet herziene versie de gids te schrijven. Daarnaast ligt er een wetsvoorstel dat het verplicht maakt voor organisaties met meer dan tien werknemers om een vertrouwenspersoon aan te stellen. Van Duinhoven: “De Eerste Kamer moet het voorstel nog goedkeuren, maar organisaties zijn zich nu al aan het voorbereiden op de komst van die wet. Er is heel veel vraag naar opleidingen. Ze draaien met dubbele ploegen.”
Drempel verlaagd
Voorvallen bij de NPO en RTL, maar ook binnen de sport hebben ervoor gezorgd dat er veel aandacht is voor de vertrouwenspersoon. Van Duinhoven: “Alle publiciteit maakt het voor medewerkers makkelijker om naar een vertrouwenspersoon te gaan. Ze denken nu: ‘ik ben niet de enige die zich in de steek gelaten voelt, die mishandeld of bedreigd wordt of seksueel geïntimideerd.’ Vertrouwenspersonen doen op hun beurt nog meer hun best om binnen organisaties duidelijk te maken welke rol ze hebben. Daarover is nog wel eens onduidelijkheid. Medewerkers moeten niet bij vertrouwenspersonen aankloppen omdat ze boos zijn dat ze geen salarisverhoging of geen vast contract krijgen.”
Vertrouwelijk en strikt geheim
Hoe ziet Van Duinhoven de rol van de vertrouwenspersoon? En dus van zichzelf? “Als mensen zich bij mij melden zeg ik altijd: ‘Alles wat wij bespreken blijft vertrouwelijk en strikt geheim. Het blijft bij mij en bij jou.’ Ik onderneem geen enkele actie zonder de toestemming van de medewerker. Ik luister naar zijn of haar verhaal. Ik reik desgevraagd formele en informele oplossingen aan en geef tips. Ik kan de weg wijzen en de procedures toelichten. Als het nodig is kan ik meegaan tijdens een gesprek en de medewerker ondersteunen. Maar de medewerker is degene die de beslissingen neemt en stappen onderneemt. Mensen vragen mij heel vaak: ‘wat zou jij doen als je in mijn schoenen zou staan?’ Dan is standaard mijn reactie: ‘Dat doe ik niet. Jij bent degene die er last van heeft.’ Ik ben er niet bij geweest als er sprake is van bijvoorbeeld seksuele intimidatie. Ik kan alleen de mogelijkheden schetsen. Verder dan dat gaat de rol van de vertrouwenspersoon niet.”
Zenuwachtig
Hoewel de gesprekken tussen een medewerker en een vertrouwenspersoon strikt geheim blijven, wil het nog wel eens gebeuren dat Van Duinhoven met een melder een directiekamer binnenstapt. “Het gebeurt wel eens dat een betrokken persoon tegen mij zegt: ‘Op het moment dat ik de kamer van de directeur binnenkom, begint hij direct te schreeuwen en te roepen dat ik mijn werk moet gaan doen.’ Dan kan het gebeuren dat ik met diegene meega. Directieleden en managers reageren dan meestal anders. Ze worden een beetje zenuwachtig als de externe vertrouwenspersoon meekomt. Mijn rol kader ik direct af, maar ik bescherm natuurlijk ook degene die het verhaal wil vertellen. Dat helpt soms om het probleem om te lossen of om iets te laten gebeuren.”
Misverstand
Wat Van Duinhoven verder kan voorstellen is om het formele pad te bewandelen. Zoals het indienen van een klacht, naar de raad van toezicht of de raad van commissarissen stappen of je wenden tot de ondernemingsraad. “Er zijn heel veel formele stappen die je als medewerker dan nog kan nemen. Daarover bestaat nog wel eens een misverstand. Als ik cursisten aan het begin van de opleiding vraag: ‘Hoeveel adviezen denk je dat je voor een case kan geven? Daarbij gaat het bijvoorbeeld om pesten of discrimineren.’ Dan komen ze vaak met het antwoord twee of drie. Ontslag nemen, ziekmelden en naar de vakbond stappen zijn dan de meest genoemde stappen. Maar het zijn er soms wel twaalf tot vijftien. Daarbij hoort ook aangifte doen bij de politie of een claim indienen.”
Flinke verbeterslagen
Van Duinhoven vindt dat de ontwikkeling van de vertrouwenspersoon in organisaties de goede kant op gaat. “Er is natuurlijk veel leed voor nodig geweest om het allemaal voor elkaar te krijgen. Want al die mensen die het slachtoffer zijn geweest van bijvoorbeeld pestgedrag of seksuele intimidatie zijn daar niet gelukkig en vrolijk van geworden. Het heeft veel leed veroorzaakt. Maar zij hebben, zo cru is het wel, met elkaar bereikt dat er nu meer aandacht is voor deze problemen. Dat er meer ruimte is om naar de vertrouwenspersoon te stappen. En dat er ook meer vertrouwenspersonen komen in de organisaties. Het kan natuurlijk altijd nog beter, maar onderaan de streep is er sinds 2012, het jaar van de eerste versie van het boek, veel verbeterd.”
Vertrouwenspersonen binnen uitzendbranche
Over de rol van vertrouwenspersonen bij uitzendkrachten zegt hij: “Uitzendkrachten kunnen op twee manieren naar een vertrouwenspersoon. Als zij klachten hebben over een opdrachtgever waar zij werken, of een medewerker van die organisatie, dan is het de bedoeling dat zij naar een vertrouwenspersoon van de opdrachtgever gaan.” Diegene werkt dan in die organisatie. Als de klacht gaat over een intercedent of leidinggevende van het uitzendbureau dan moet de medewerker naar de vertrouwenspersoon van de uitzendorganisatie.
Dit artikel is eerder gepubliceerd door VMN Media.
Lees ook: Werk-privé balans belangrijker dan salaris?
