“Arbeidsmigratie, we organiseren, structureren en verbeteren. We openen WIN-informatiepunten, verzamelen data, doen onderzoek, produceren rapporten, betrekken vertegenwoordigers van arbeidsmigranten in formele overlegstructuren, stellen beleid op en scherpen maatregelen aan. Alles met één doel, arbeidsmigranten beter ondersteunen, hen weerbaar maken en laten meetellen.”
Column: Peter Loef
“En laat ik daar helder over zijn: er gebeurt écht heel veel goeds. Op veel plekken ontwikkelen de WIN-punten zich, het Juridisch Loket helpt mensen verder en Barka, het Leger des Heils en Fairwork doen belangrijk werk. Sterker nog, zij wachten niet af, maar zoeken actief mensen op die tussen wal en schip vallen. Direct en indirect, gekoppeld aan een aantal WIN-punten, werkt een groep ABU-leden samen met het Leger des Heils, Barka en de Nederlandse Arbeidsinspectie om mensen die dakloos en/of werkloos zijn, of dat dreigen te worden, op te vangen met huisvesting en nieuw werk. Daarnaast zijn uitzendstichtingen als SNCU, met informatie over de CAO en handhaving, en DOORZAAM, met onder andere taaltrainingen, verbonden aan verschillende WIN-punten.
Voor al die mensen die hen weten te vinden of die door hen gevonden worden, maken zij écht verschil. Maar toch…”
Een ongemakkelijke waarheid
“Tijdens een miniconferentie over arbeidsmigratie, georganiseerd door de gemeente Utrecht, zei iemand treffend: “Dit is allemaal de achterkant.” Ik denk dat dat klopt. We hebben de achterkant steeds beter georganiseerd, maar hoe komen we aan de voorkant?
Voor mij zit daar een ongemakkelijke waarheid. De mensen die hulp vinden, zijn vaak ook de mensen die zoeken, die ergens aankloppen. Die, al is het maar een beetje, zelf in beweging komen. Ik durf hier ook best scherp te zijn, als je ook maar enigszins moeite doet om informatie te vinden over werken en wonen in Nederland, dan vind je die ook. Zeker met workinnl.nl in combinatie met de WIN-punten. En wat doen we voor en met de mensen die dat niet doen of niet kunnen?”
Mismatch tussen beleid en praktijk
“Al die informatie bundelen en online en fysiek beschikbaar stellen, komt voort uit de ambitie om de internationale medewerker zelfredzaam te maken. Maar als we kijken naar de mensen die (nog wel) naar Nederland komen, zijn die dan wel in staat om zelfredzaam te zijn? De middengroep en daarboven heeft in Polen steeds meer kansen. De economie daar groeit hard, er zijn financiële prikkels om in Polen te blijven. Inmiddels gaan er ook meer mensen terug, dan dat er naar Nederland komen. Wie nog wél komt, is steeds vaker een andere groep, mensen met minder kansen in eigen land. Precies van díe groep verwachten wij dat ze hier zelfredzaam zijn wat straks ook geldt voor de mensen uit nieuwe, opkomende herkomstlanden. Dat voelt als een mismatch. En die spanning zie je ook terug in het beleid.
In het regeerakkoord wordt gesproken over meer verantwoordelijkheid voor werkgevers voor huisvesting. Tegelijkertijd sturen we nadrukkelijk aan op het scheiden van wonen en werken. Hoe dan? Voor een uitzendbureau is de kern van het werk het uitzenden van mensen. Maar wie met internationale medewerkers werkt, krijgt op dit moment pas mensen als er huisvesting wordt aangeboden. Een internationale medewerker kiest namelijk vooral voor een bureau dat huisvesting biedt. Is dat er niet, dan haakt hij af. Is het er wel, dan wordt, bijvoorbeeld via Google Street View, gecontroleerd of het klopt, netjes is en veilig voelt. Dat heb ik met eigen ogen gezien gebeuren tijdens mijn bezoeken aan leden in Polen.
Voor het uitzendbureau is huisvesting daarmee een asset die pas wordt losgelaten als het geen asset meer is. Dat moment komt pas wanneer er voldoende huisvesting is en mensen zelfstandig woonruimte kunnen en willen vinden. Maar zover zijn we nog lang niet. Volgens berekeningen van het Expertisecentrum Flexwonen duurt het, bij gemiddeld 2.360 nieuwe plekken per jaar sinds 2020, nog 62 jaar om alleen al de kwaliteitssprong naar de Roemer-norm te realiseren.
Zolang die schaarste blijft, blijft huisvesting het verschil maken en blijven we in een spagaat zitten. We willen zelfredzame arbeidsmigranten, we willen wonen en werken scheiden, maar zonder aanbod en investeringen van werkgevers vindt een internationale medewerker op dit moment geen woning.
De praktijk vraagt dus iets anders, gemeenten moeten ruimte bieden om te bouwen én handhaven op misstanden.”
Lees ook: Kabinet start campagne ‘Zo kan zzp wél’ en past webmodule aan
Welke vragen komen er dan naar boven?
“Voor mij leidt dit tot twee vragen:
- Hoe komen we aan de voorkant bij de mensen die niet vanzelf informatie zoeken?
- En misschien nog belangrijker: hoe verbinden we beleidsterreinen écht met elkaar? Niet ieder voor zich, wonen, werken, zorg en toezicht, maar in samenhang. En niet alleen publiek, maar juist in publiek-private samenwerking. Het gaat om bundeling van partijen die alléén mét elkaar het verschil kunnen maken. Met eenzijdig nieuwe regels alleen komen we er niet. Sterker nog, dan drijven we juist verder af van waar we willen komen.”
Raak de intrinsiek gemotiveerde uitzenders niet kwijt, maar nodig ze uit tot samenwerking
“Bij dat laatste punt hoort voor mij een belangrijke oproep aan publieke partijen, Erken dat er wel degelijk bonafide werkgevers zijn. Niet alleen slechte en nog slechtere. Werkgevers die iedere dag, vanuit intrinsieke motivatie, alles in het werk stellen om het goede te doen, eerlijk, veilig en gezond werken bieden. Die investeren in mensen, in huisvesting en in begeleiding. En laat het niet bij erkennen. Benader hen actief, zoek ze op, nodig ze uit om in gesprek te gaan en werk samen. Want juist zij moeten het doen en zij hebben de praktijkervaring en kennis.
En juist deze groep staat onder druk door partijen die regels ontduiken, die strategisch en bewust onwetende inleners vinden die vanuit eigen belangen met hen in zee gaan. Dat leidt tot nieuwe misstanden, dat weer tot nieuwe regels, regels die malafide partijen blijven ontwijken, maar die bonafide partijen wél naleven. Daarmee is voorspelbaar wat er gebeurt, hun kostprijs stijgt en de gunning gaat naar een ander. Op die manier worden zij uit de markt gedrukt door partijen die het niet zo nauw nemen.”
De grootste paradox
“En dat is misschien wel de grootste paradox van allemaal. Dat we, met de beste bedoelingen en steeds meer regels, in dit geval zelfs dankzij méér regels, het risico lopen het tegenovergestelde te bereiken. Veel goede bedrijven verdwijnen, meer slechte zullen de markt gaan beheersen. De groep internationale medewerkers die we willen beschermen wordt groter en de misstanden nemen toe. Dat kan toch niet de bedoeling zijn.”
Kansrijk scenario
“Dit negatieve scenario is reëel, maar er is ook een kansrijk alternatief. Mijn oproep aan publieke partijen, zoek proactief de samenwerking op met goedwillende uitzenders en inlenende sectoren. Zet sámen een beweging in gang om het tij écht te keren en het malafide deel een halt toe te roepen. Voer dat gesprek open en eerlijk, aan tafel en niet via de media, niet óver elkaar, maar mét elkaar. Dat vraagt visie en moed. Iets wat we ook verschuldigd zijn aan goed ondernemerschap en vooral aan de internationale medewerkers die huis en haard verlaten om hier te komen werken.”
Lees ook: FNV pleit voor samenhangend arbeidsmarktpakket bij behandeling Flexwet
