Randstad waarschuwt dat grote maatschappelijke plannen dreigen vast te lopen door personeelstekorten. Volgens het bedrijf ontbreekt bij veel beleidsplannen een realistische inschatting van hoeveel mensen er nodig zijn om ze uit te voeren.
Nederland kan zijn grote maatschappelijke ambities alleen waarmaken als er niet alleen naar geld wordt gekeken, maar ook naar mensen, stelt Randstad bij de presentatie van een nieuwe analyse van de arbeidsmarkt en een eerste blauwdruk van een zogenoemde arbeidsbegroting. “Een sluitende Rijksbegroting is een illusie zonder een sluitende arbeidsbegroting. We moeten stoppen met enkel sturen op euro’s en de focus verleggen naar skills”, zegt Jeroen Tiel, CEO van Randstad Groep Nederland.
Met de arbeidsbegroting wil de uitzender inzichtelijk maken hoeveel arbeid nodig is om politieke plannen daadwerkelijk uit te voeren, en waar knelpunten ontstaan doordat sectoren uit dezelfde vijver van talent vissen.
Arbeidsmarkt iets ruimer, maar structureel krap
Volgens Randstad is de Nederlandse arbeidsmarkt de afgelopen periode iets minder gespannen geworden. De werkloosheid ligt rond de 4 procent, terwijl de arbeidsmarktspanning 8 procent lager ligt dan een jaar geleden. Toch blijft de arbeidsmarkt structureel krap. De verschillen tussen sectoren nemen volgens Randstad zelfs toe. Vooral in techniek, bouw en zorg blijft de arbeidsmarkt zeer gespannen, terwijl andere vakgebieden juist ruimer worden.
Randstad verwacht bovendien dat de krapte op veel plekken aanhoudt. Op basis van prognoses richting 2030 wordt de arbeidsmarkt voor 13 procent van de werkenden nog krapper, blijft deze voor 4 procent even krap en neemt de spanning voor 12 procent iets af. De vacaturemix verandert ondertussen ook. Het aandeel vacatures waarin mbo als minimaal opleidingsniveau wordt gevraagd is toegenomen, terwijl het aandeel vacatures op hbo-niveau afneemt. Daarnaast zien werkgevers volgens Randstad een lichte verschuiving naar meer medior- en seniorprofielen, en wordt er relatief minder gevraagd naar junioren.
Nieuwe plannen, maar dezelfde mensen
Volgens Randstad ontstaat de grootste uitdaging wanneer de arbeidsmarkt wordt gekoppeld aan de politieke ambities van het kabinet. Het kabinet zet in op grote nationale opgaven, waaronder woningbouw, energietransitie, defensie en zorg. Voor al die opgaven zijn duizenden extra werknemers nodig. Maar veel van die banen vragen dezelfde vaardigheden, vooral technische profielen.
“De strijd om talent dreigt een zero-sum game tussen sectoren te worden”, zegt Bart van Krimpen, Lead Market Intelligence bij Randstad Groep Nederland. De analyse laat zien dat verschillende maatschappelijke opgaven een beroep doen op dezelfde beroepsgroepen. Voor de uitbreiding van defensie identificeert Randstad 22 essentiële beroepsgroepen, waarvan meer dan de helft nu al een knelpuntberoep is.
Voor de woningbouw zijn 15 beroepsgroepen essentieel, waarvan 10 al krap zijn. De energietransitie vraagt daarnaast om vergelijkbare technische profielen, zoals elektrotechnici en installateurs. “Als we een technicus uit de bouw naar defensie halen, lossen we het ene probleem op, maar creëren we elders een nieuw probleem”, zegt Van Krimpen.
Stoplicht op rood voor sommige plannen
In de analyse werkt Randstad met een stoplichtmodel om te beoordelen of beleidsplannen uitvoerbaar zijn gegeven de huidige arbeidsmarkt. Daaruit komt een kritisch beeld naar voren:
- Woningbouw: rood
- Energietransitie: rood
- Defensie: donker oranje
Vooral bij woningbouw en energie verwacht Randstad grote knelpunten als er geen aanvullende maatregelen komen. Volgens de uitzender hebben veel plannen wel een financiële onderbouwing, maar ontbreekt vaak een duidelijke inschatting van de benodigde arbeid. Veel maatregelen uit het regeerakkoord richten zich bovendien op het vergroten van het arbeidsaanbod in algemene zin, bijvoorbeeld via hogere participatie of arbeidsmigratie. Volgens Randstad is vaak onduidelijk of deze maatregelen ook effect hebben in sectoren waar de tekorten het grootst zijn.
Van polderen naar prioriteren
Deze situatie vraagt om andere keuzes. “De harde waarheid is dat we tegen onze nationale uitvoeringskracht aanlopen”, zegt Tiel. “We moeten ophouden met doen alsof alles kan.” Het bedrijf pleit er daarom voor dat grote beleidsplannen niet alleen financieel worden doorgerekend, maar ook worden getoetst aan de beschikbaarheid van arbeid. Een arbeidsbegroting zou volgens Randstad een vast onderdeel moeten worden van beleidsvorming. Het bedrijf wil samen met organisaties zoals CPB, ROA, SER en betrokken ministeries werken aan verdere uitwerking van het instrument.
Meer focus op skills en mobiliteit
Naast betere planning ziet Randstad vier belangrijke richtingen om de arbeidsmarkt toekomstbestendig te maken:
- Skills boven contractvormen
Meer focus op vaardigheden en inzetbaarheid in plaats van functietitels. - Gerichte opleiding en omscholing
Investeringen in skilling en reskilling voor beroepen waar de tekorten het grootst zijn. - Meer arbeidsparticipatie
Onbenut arbeidspotentieel activeren en overstappen tussen sectoren makkelijker maken. - Hogere productiviteit
Innovatie, technologie en slimmer organiseren van werk om schaarse arbeid efficiënter te gebruiken.
Volgens Tiel is dat noodzakelijk in een vergrijzende samenleving. “Arbeid is niet langer een onuitputtelijke hulpbron die we onbeperkt kunnen aanboren. De realiteit dwingt ons tot fundamenteel andere keuzes in hoe we talent inzetten, ontwikkelen en behouden.”
Rol voor de uitzendbranche
Voor de uitzendsector zelf ziet Randstad ook een duidelijke rol. De uitzender wil zich sterker richten op specialisatie, opleiding en begeleiding van werkenden naar sectoren waar de vraag groeit. Volgens Tiel ligt werkzekerheid in de toekomst steeds minder in contractvormen en steeds meer in vaardigheden. “Werkzekerheid zit in skills.” De boodschap van Randstad aan beleidsmakers is daarmee duidelijk: zonder een realistische inschatting van de beschikbare arbeid blijven veel ambities op papier staan. Of zoals Tiel het samenvat: “Van praten naar doen begint met inzicht in hoeveel mensen we eigenlijk nodig hebben.”
Lees ook: Wies van ’t Slot (365Werk): “Flex is duurder én complexer geworden”
