De Raad van State zegt in een advies dat twee wetsvoorstellen van de regering over flexwerkers tekortschieten. “Omdat deze de arbeidsmarkt niet fundamenteel hervormen.”
Er zijn volgens de Raad van State fundamentele en brede problemen op de arbeidsmarkt. “Er is bijzondere aandacht nodig voor de tweedeling in het beschermingsniveau tussen categorieën werkenden en voor de structurele personeelstekorten. Mede in dat licht schiet de aanpak van de regering in twee wetsvoorstellen om de arbeidsmarkt te hervormen tekort, omdat deze de arbeidsmarkt niet fundamenteel hervormt. Zo wordt het vaste contract niet aangepast en ontbreken samenhangende hervormingen op aanverwante terreinen als de sociale zekerheid en de fiscaliteit.”
Lees ook: Is de flexibele schil in gevaar?
Meer zekerheid voor werkenden
Dat schrijft de Afdeling advisering in haar gepubliceerde adviezen over het wetsvoorstel om flexwerkers meer zekerheid te bieden en het wetsvoorstel om de beoordeling van arbeidsrelaties te verduidelijken en een rechtsvermoeden in te voeren (VBAR). Beide wetsvoorstellen maken onderdeel uit van het zogeheten ‘arbeidsmarktpakket’. Dit is een pakket aan maatregelen en initiatieven die gezamenlijk moeten leiden tot meer zekerheid voor werkenden en tot meer wendbaarheid voor ondernemingen.
Twee wetsvoorstellen
Het wetsvoorstel Meer zekerheid flexwerkers bevat maatregelen om werknemers met flexibele arbeidscontracten meer werk- en inkomenszekerheid te bieden en meer roosterzekerheid. Een ander doel is dat zij meer perspectief krijgen op een vast arbeidscontract. Het voorstel moet eraan bijdragen dat het verschil tussen flexibele arbeid en vaste arbeid wordt verkleind, evenals tussen uitzendarbeid en andere vormen van flexibele arbeid. Het wetsvoorstel VBAR regelt dat de wettelijke definitie van de arbeidsovereenkomst wordt aangepast om het onderscheid te verduidelijken tussen het werken als werknemer en als zelfstandige. Ook introduceert dit wetsvoorstel een zogenoemd civielrechtelijk rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst. Dit rechtsvermoeden houdt in dat bij een uurtarief van 33 euro of minder wordt vermoed dat iemand werkt op basis van een arbeidsovereenkomst.
Lees ook: Een op zeven zzp’ers verwacht opdrachtgevers kwijt te raken door wet DBA
Slechts beperkte effecten
De maatregelen in dit wetsvoorstel zijn volgens de Raad van State vooral gericht op het duidelijker afbakenen van reeds bestaande mogelijkheden en praktijken rond flexibele arbeid. “De maatregelen zullen daarom naar verwachting slechts beperkte effecten hebben. Van het nieuwe bandbreedtecontract, waarbij het verschil tussen het minimale en maximale aantal uren is beperkt tot 30 procent, is de toegevoegde waarde nog onduidelijk. De regering wil daarnaast oproepcontracten verbieden. Het is de vraag in hoeverre zo’n verbod in de praktijk effectief zal zijn. Het wetsvoorstel regelt een aantal uitzonderingen op de maatregelen voor minderjarigen, scholieren en studenten met een bijbaan, die hun meer flexibiliteit bieden, maar tegelijkertijd minder zekerheid en bescherming. Het advies aan de regering is om de rechtvaardiging van deze verschillen in behandeling beter te motiveren.”
Effectiever bijdragen
In de toelichting bij het wetsvoorstel VBAR signaleert de regering volgens de Raad van State terechte knelpunten, zoals de kwetsbaarheid van schijnzelfstandigen met een zwakke arbeidsmarktpositie en de houdbaarheid en balans in het socialezekerheidsstelsel bij het toenemende aantal zelfstandigen. “Maar aan de oplossing hiervan zal het wetsvoorstel volgens de Raad van State slechts beperkt bijdragen. Dit komt omdat het wetsvoorstel vooral het geldende recht codificeert. Het beëindigen van het zogenoemde handhavingsmoratorium in het kader van de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties zal waarschijnlijk effectiever bijdragen aan het tegengaan van schijnzelfstandigheid. Daarbij zal de Belastingdienst de wettelijke verplichting van werkgevers om de loonheffing in te houden bij werknemers weer actief gaan handhaven. Maar ook dat zal de onderliggende problematiek niet wegnemen.”
Lees ook: Hoe moet dat nou met de zzp’ers?
Meer aandacht aan besteden
Daarnaast is het volgens de Raad van State de vraag in hoeverre het voorgestelde toetsingskader voor werken ‘in dienst van’ de beoordeling van arbeidsrelaties in de praktijk echt zal vereenvoudigen. “Ook van het nieuwe ‘rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst’ kan niet meer dan een beperkte betekenis in de praktijk worden verwacht.” Tot slot wijst de Raad van State in haar advies erop dat, wanneer bestaande arbeidsrelaties alsnog als arbeidsovereenkomst worden gekwalificeerd, dit ingrijpende gevolgen kan hebben vanwege de verschuldigdheid van pensioenpremies over voorafgaande perioden. “Uit de toelichting bij het wetsvoorstel blijkt niet op welke manieren deze risico’s kunnen worden beheerst. Het advies aan de regering is om hier meer aandacht aan te besteden.”
ABU: het ontbreekt aan samenhang
ABU-directeur Jurriën Koops is blij met de uitspraak. “Het is een gelijktijdig advies vanwege de samenhang van beide wetsvoorstellen. Maar aan die gewenste brede samenhangende aanpak ontbreekt het nou net volgens de visie van de Raad. In één van de adviezen schrijft de Raad ‘de structurele stagnatie van het arbeidsaanbod vraagt echter om een efficiënte, flexibele en toegankelijke arbeidsmarkt, waarbij de keuze voor een contractvorm primair wordt bepaald door het doel om de juiste mensen op de juiste plek in te zetten en aan alle werkenden een bij de functie passende evenwichte bescherming te bieden. Dat is me uit het hart gegrepen.”
Lees ook: Tweede Kamer neemt moties aan over handhavingsmoratorium zzp'ers
Te grote verschillen in sociale bescherming
Er zijn én blijven te grote verschillen in sociale bescherming tussen de verschillende contractvormen en dat belemmert de goede werking van de arbeidsmarkt, aldus Koops. “Deze problematiek wordt met beide wetsvoorstellen niet opgelost. Het doet in de ogen van de Raad geen recht aan wat nodig is om de arbeidsmarkt en daarmee de Nederlandse economie toekomstbestendig te maken. Een fundamentele en samenhangende herijking van ons sociale stelsel. Ik zeg snel oppakken die fundamentele herijking. Mijn advies aan minister Eddy van Hijum: start een gedegen verkenning naar een contractneutraal sociaal stelsel. In navolging van de commissie OCTAS. In zo’n stelsel staat de werkende centraal en worden basiszekerheden bij ziekte, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid losgekoppeld van het contract. Een stelsel dat zekerheden biedt voor alle werkenden en waar alle werkenden aan bijdragen.”
